Seoba Vizigota

Vizigoti su bili jedna od dve glavne grane istočnogermanskog naroda, Gota, poreklom iz Skandinavije. U 4. veku postali su saveznici Rimskog carstva i obavezali se da će braniti granice carstva na Dunavu. Tada su primili i arijansko hrišćanstvo. Godine 375. najezda Huna ih je naterala da traže utočište kod cara Valensa koji im je dopustio da se nasele u Trakiji. Međutim, loše postupanje carskih namesnika dovelo je više puta do sukoba između Vizigota i rimske vojske. Godine 378. u bici kod Hadrijanopolja Vizigoti su odneli ubedljivu pobedu a poginuo je i sam car Valens. Godine 410. godine Vizigoti su pod vođstvom Alariha I napali i sam Rim i opljačkali ga. Pod Ataulfom su stigli do Akvitanije. Pošto su Alani, Svevi i Vandali harali po rimskoj provinciji Hispaniji, Vizigoti su sklopili sporazum sa Rimljanima i u zamenu za zemlju i hranu, organizovali niz pohoda protiv ovih varvarskih plemena. Zauzvrat im je 419. godine dozvoljeno da se nasele u Galiji — Akvitaniji i delu Narbonske Galije, gde su osnovali prvu vizigotsku državu sa sedištem u Tuluzu. Kao federati Rimskog carstva učestvovali su 451. godine u bici na Katalaunskim poljima pod komandom poslednjeg velikog rimskog vojskovođe, Aecija, u kojoj su Huni pod vođstvom Atile bili poraženi. Nakon smrti Aecija, rimska vlast je bila samo prividna. Vizigotski kraljevi su nadgledali čitav zapadni deo Carstva, sami su birali careve u područjima pod svojim nadzorom, a svoje usluge Rimu su naplaćivali u teritorijama. Nakon pada poslednjeg zapadnorimskog cara, Romula Avgustula, 476. godine, raspao se vizigotsko-rimski savez i Vizigoti su pod Eurihom osnovali nezavisno Vizigotsko kraljevstvo u Akvitaniji. Međutim, 507. godine, franački kralj, Hlodoveh I, pobedio je Vizigote u bici kod Vujea, što je dovelo do raspada tuluskog vizigotskog kraljevstva. Franke je zaustavio tek kralj nedavno uspostavljenog ostrogotskog kraljevstva u Italiji, Teodorih Veliki, koji je zatim do svoje smrti, 526. godine, vladao vizigotskim kraljevstvom u ime svog unuka, Amalariha. Ne zna se tačno kada je prestonica premeštena u Toledo, ali je sigurno da je Toledo bio glavni grad hispanskog Vizigotskog kraljevstva već 546. godine, kada je Teudis potpisao zakon o sudskim troškovima[1]. Pod Leovigildom započinje period uspona Vizigotskog kraljevstva na teritoriji Iberijskog poluostrva (današnja Španija i Portugal) sa prestonicom u Toledu. Godine 587. kralj Rekared je odbacio arijanstvo i primio nikejsko hrišćanstvo. Svi vizigotski kraljevi su bezuspešno pokušavali da uspostave naslednu monarhiju. Ti pokušaji su izazvali niz krvavih sukoba i obračuna koji su na kraju početkom 8. veka značajno olakšali muslimansku invaziju iz Afrike i doveli do kraja Vizigotskog kraljevstva na Iberijskom poluostrvu[2].

Izvori

Pouzdanih izvora o političkoj istoriji Gota ima veoma malo. Vizigotski zakonici uglavnom govore o periodima Vizigotskog kraljevstva u Galiji i kasnije, u Hispaniji. Zahvaljujući arheologiji, možemo pratiti istoriju Gota od prva dva veka n. e., kada su se naselili na teritoriji današnje Poljske, pa sve do vremena kad su stupili na tle Rimskog carstva. Što se pisanih izvora tiče, niz antičkih istoričara govori o delovima istorije Gota između 4. i 6 veka, te zahvaljujući njima, s jedne strane, imamo podatke o tom delu gotske istorije. Objektivnost ovih pisaca često je problematična. Takođe postoji mnogo delova gotske istorije o kojima nema nikakvih pisanih tragova, a mnogi izvori su sačuvani samo u fragmentima.

Jedan od retkih izvora koji pokrivaju skoro celu istoriju ne samo Vizigota nego Gota uopšte je Jordanesova Getika koju je Jordanes napisao 550. godine u Carigradu na osnovu izgubljenih Ablabijevih i Kasiodorovih istorija Gota. Takođe su veoma važni i Istorija Gota, Vandala i Sveva (lat. Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum) Isidora Seviljskog[3], dela sveštenika Jovana iz Biklara, Istoriji Franaka (lat. Historia Francorum) Grgura Turskog, Hronici iz 754 godine nepoznatog autora, franačkog hroničara Fredegara, kao i akta sabora u Toledu. Detaljan život i vladavina kralja Vambe opisani su u Istoriji o kralju Vambi (lat. Historia Wambae regis), sveštenika i nadbiskupa, Julijana iz Toleda.

Dolazak Gota na Balkan i podela

Prema Amijanu Marcelinu, još u 4. veku postojale su dve gotske grupe koje su se zvale Tervinzi i Grejtunzi[4]. Mnogi istoričari, uključujući i Jordanesa, tvrde da je jednostavno došlo do promene imena tih grupa, te su Tervinzi postali Vizigoti, a Grejtunzi Ostrogoti. Međutim, neki istoričari ukazuju na izvesne razlike između dva gotska naroda iz 4. veka i Vizigota i Ostrogota koji su osnovali prve gotske države na tlu Rimskog carstva. Ove dve grupe bile su prilično poremećene najezdom Huna, tako da su mnogi Tervinzi postali Ostrogoti, a mnogi Grejtunzi su se priključili vizigotskoj grupi. Takođe treba uzeti u obzir i mnoge negotske narode koje su Goti asimilovali na svom putu (naročito Vizigoti, koji su bili ratnički narod stalno u pokretu i koji su primali u svoje redove svakoga ko je hteo da se priključi).[4]. Međutim, i pored svega ovoga, moderna istoriografija generalno smatra da su Goti bili stalno podeljeni na dve grupe počev od kraja 3. veka — nemački istoričar Volfram tvrdi da je do podele na Vizigote i Ostrogote došlo negde oko 290. i 291. godine[5].

Prvi upadi u Rimsko carstvo

Goti su prve upade u Rimsko carstvo izvršili 238. godine[5]. Skoro više od deset godina su harali Balkanom i Malom Azijom. Godine 250. krenuli su na Dakiju, Meziju i Trakiju. Pljačka je bila jedini motiv njihovih napada, jer nisu pokazivali nameru da se nasele na ovim teritorijama. Gotski gusari su 257. godine prvi put napali jugozapadnu obalu Crnog mora, a 268. godine otpočela je prva velika varvarska invazija na Rimsko carstvo. Nakon početnih uspeha, godinu dana kasnije 269. godine Klaudije II Gotski ih je potukao u bici kod Niša (lat. Naissus), a njegov naslednik, Aurelijan, 271. je prešao Dunav i naneo seriju teških poraza Gotima na sopstvenoj teritoriji[6]. Goti su bili primorani da se povuku preko Dunava — jedna grupa Gota (Vizigoti) se naselila u Dakiji koju je Aurelijan napustio još 271.[6], a druga grupa Gota (Ostrogoti) se smestila duž Crnog mora.

Godine 332. obe grupe su sklopile sporazum sa Konstantinom I i postale su rimski federati[5] (lat. foederati) — u zamenu za pomoć, obavezali su se da će braniti granice carstva na Dunavu i davati određeni broj ljudi u redove rimske vojske[2]. Prvi dodiri sa Rimskim carstvom su veoma uticali na njih — mnogi su odbacili svoje kultove i prihvatili arijanstvo — oblik hrišćanstva koji je prvi propovedao grčki teolog Arije. Godine 341. Ulfila, gotski sveštenik, postao je episkop i posvetio se prevođenju Biblije sa grčkog na gotski jezik. Kako Goti nisu imali pismo, Ulfila je kombinacijom grčkog alfabeta, latinskih slova i runa stvorio gotsko pismo.

Između 367. i 369. godine, istočnorimski car Valens vodio je rat protiv Gota koji su podržali Prokopija, protivcara. Prešao je Dunav i napao Gote na njihovoj teritoriji, u Besarabiji, Moldaviji i Rumuniji. U septembru 369. godine ovaj sukob je okončan i sklopljen je sporazum između Valensa i vođe Gotskog saveza, Atanariha. Pregovori su se vodili na sred Dunava u čamcima. Ovaj sporazum je zamenio sporazum iz 332. godine sklopljen sa Konstantinom I. Valens je ograničio slobodnu trgovinu Gota sa dunavskim provincijama i obustavio isplatu federata. Goti su predali sve taoce, a Atanarih je mogao slobodno na svojoj teritoriji da progoni hrišćane, koje je video kao domaće pro-rimski orijentisane neprijatelje[7].

Prelazak Dunava 376. godine

Oko 370. godine Atanarih je dobio rivala — Fritigerna[8]. Prema Sokratu Sholastiku i Sozomenu, Fritigern i Atanarih su se borili oko prevlasti nad vođstvom tervinških Gota. Atanarih je u tom sukobu pobeđivao, te je Fritigern bio primoran da potraži pomoć od Rimljana. Rimski car Valens se odazvao na poziv i poslao Fritigernu legije iz Trakije koje su mu pomogle da porazi Atanariha. Fritigern i njegovi Goti — Tervinzi — u znak zahvalnosti su onda prihvatili arijanstvo, veru koju je ispovedao i sam car Valens[9][10]. S druge strane, Amijan Marcelin ne pominje nikakav sukob između dvojice gotskih vođa.

Godine 375. pojavila se nova opasnost — Huni su prešli Don i napali Gote. Atanarih je u više navrata pokušao da im se odupre, ali bez uspeha. Glad je zavladala među Gotima kojima je bilo jasno da Atanarih nije sposoban da ih odbrani od Huna. To je iskoristio Fritigern, koji je bio u dobrim odnosima sa Rimskim carstvom i carem Valensom. Godine 376. zahvaljujući dozvoli cara Valensa, Fritigern je poveo preko Dunava veliku grupu tervinških Gota (oko 60.000 ljudi od kojih je 10.000 bilo vojno sposobnih[11]) u Meziju, dok je Atanarih ostao s druge strane Dunava sa grupom od 3.000 do 5.000 ljudi. Pokušao je da ih sledi, međutim, kao i svi drugi nehrišćani, naišao je na nepremostive teškoće. Na drugoj strani Dunava ostali su takođe i Grejtunzi, jer njima nije bio dozvoljen prelazak na teritoriju Carstva[12].

Goti su stigli u velikom broju, a rimski magistrati i rimska vojska stacionirana u Trakiji nisu uspeli da ih potpuno razoružaju pre prelaska Dunava. Rimski službenici nisu umeli da administriraju hranu, te je ubrzo nastala velika glad. Osim toga, službenici su se koristili nezavidnim položajem varvara te su ih na svakom koraku iskorišćavali i zloupotrebljavali svoje položaje. Valens je bio u Maloj Aziji gde se borio sa Persijancima, tako da je i njegovo odsustvo uticalo na stvaranje opšteg haosa koji se završio pobunom Gota sitih maltretiranja i poniženja. Rimski robovi pridružili su se Fritigernu koji je sa svojim ljudima pustošio Trakiju. Pridružili su mu se troplemenski konjanici grejtunških vođa, Alateja i Sarfaksa — grupa konjanika koje su sačinjavali Grejtunzi, Huni i Alani. Valens i Gracijan (koji je nasledio svog oca 375. godine na prestolu zapadnog dela Rimskog carstva), shvatili su da Gote treba pobediti na bojnom polju[13].

Bitka kod Hadrijanopolja

Valens je poveo svu svoju vojsku iz Male Azije u Trakiju. Imao je pod komandom između 30.000 i 40.000 elitnih vojnika. Istovremeno je zatražio pomoć od svog nećaka, Gracijana, koji se odazvao pozivu i krenuo ka Trakiji u zimu 377/378. međutim, iznenadni upad Alamana ga je naterao da skrene s puta. Pobedio je Alamane i nastavio put, ali Valens nije mogao da čeka te je odlučio da ipak napadne Gote bez Gracijanove pomoći. Dana 5. avgusta 378. godine stigao je Gracijanov glasnik sa porukom da Valens ipak sačeka dolazak zapadnorimskih snaga kako bi zajedno izvršili napad, međutim, Valens pomalo ljubomoran i na Gracijanovu pobedu nad Alamanima, oglušio se o Gracijanovu poruku. S druge strane, Fritigern je takođe pokušao da uspostavi pregovore sa "svojim carem", ali bez uspeha[14].

Do oružanog sukoba je došlo 9. avgusta 378. godine. Fritigernovim Tervinzima se priključio i određeni broj Grejtunga koji je uspeo da uđe u Carstvo zahvaljujući povlačenju znatnog dela rimske vojske sa Dunava radi sukoba kod mesta u Trakiji po imenu Ad Salices (Ad Salices) 377. godine[12].

Goti su, zahvaljujući svojoj taktici munjevitih napada odneli ubedljivu pobedu nad rimskom vojskom, a car Valens je u ovoj bici izgubio život. Pošto njegovo telo nikad nije nađeno, postoje pretpostavke da su ga, teško ranjenog, odneli u drvenu kolibu koja je zapaljena zajedno s njim i njegovim saborcima[14].

Sporazum sa Teodosijem I

Valensa je na prestolu istočnog dela Rimskog carstva nasledio Teodosije I. Prvi zadatak je bio da obnovi totalno uništenu istočnorimsku vojsku. Međutim, zadatak nije bio lak, jer Fritigernovi Goti sa svojim saveznicima, konjanicima Alateja i Sarfaksa, bili su nepobedivi i nije bilo moguće ukrotiti ih ni pokoriti. Međutim, 380. godine, Alatej i Sarfaks su napustili Fritigerna i upali u Panoniju — teritoriju zapadnorimskog cara Gracijana koji je odmah preduzeo diplomatske korake i sklopio sporazum sa troplemenskim konjanicima i od njih načinio federate Rimskog carstva. Dve godine kasnije, 3. oktobra 382. godine, Teodosije je takođe potpisao sličan ugovor sa Fritigernom. Uslovi ovog federatskog ugovora su bili sledeći[15]:

1. Goti su postajali podanici Carstva, ali je njihov status i dalje bio status stranca, tako da nisu imali pravo na brak sa rimskim građanima (lat. connubium)
2. Gotima je bilo dozvoljeno da se nasele bez plaćanja poreza u severnom delu Dakije i Trakije, to jest između Dunava i Balkanskih planina. Ova teritorija, međutim, nije bila njihovo privatno vlasništvo (lat. dominium), definisano rimskim zakonom.
3. Teritorija koju naseljavaju Goti bila u vlasništvu Rimskog carstva, ali Goti imaju autonomiju i žive prema sopstvenim plemenskim zakonima.
4. Goti su bili u obavezi da služe u rimskoj vojsci, ali njihovim vođama mogu da se dodele samo niži činovi u okviru rimske vojske.
5. Goti su morali da obrađuju sami svoju zemlju i da na taj način obezbeđuju živešne namirnice.
6. Goti su takođe imali pravo na godišnje plate neodređene visine.

Alarih I

Alarihov pečat sa latinskim natpisom: Alaricus Rex Gothorum

Godine 392. zapadnorimski car Valentinijan II, Gracijanov polubrat, umro je pod misterioznim okolnostima, a franački vojskovođa Arbogast je, nakon bezuspešnih pokušaja da dobije Teodosijev blagoslov kao pravi vladar Zapada, postavio na mesto zapadnog cara Flavija Evgenija, bivšeg učitelja retorike i paganina. Teodosije I je dekretom od 8. novembra 392. godine proglasio nezakonitima bilo koji oblik paganstva u celom Carstvu, a sredinom 394. godine je završio pripreme i krenuo u pohod na Zapadno rimsko carstvo. Među svojim redovima imao je i oko 20.000 gotskih federata sa Alarihom na čelu[16]. Nakon pobede Teodosijevih snaga u bici na reci Frigida 5. septembra 394. godine, Alarih je dobio titulu komesa (lat. comes). Međutim, veliki gubici među Vizigotima i uporno odbijanje Rimljana da Alarihu dodele čin vrhovnog vojnog zapovednika (lat. magister militum) bili su uzroci sve veće tenzije između federata i carske vlasti. Goti su ostali u redovima rimske vojske do 17. januara 395. kada je Teodosije Veliki neočekivano umro u Milanu. Nakon tog datuma, Goti su smatrali da nemaju više federatsku obavezu prema rimskom caru, te su odmah krenuli nazad, kućama.

Pohod na Grčku

Teodosije I je zapadni deo carstva ostavio svom mlađem sinu Honoriju koji je još uvek bio dete i čije je starateljstvo poverio Stilihonu, vrhovnom vojnom zapovedniku (lat. magister militum), a istočni deo Carstva starijem sinu Arkadiju, koji je tada imao 18. godina, međutim, Stilihon je i nad njim prema Teodosijevim željama, imao starateljstvo. Alarih i Goti su digli ustanak i krenuli ka Konstantinopolju. Usput su im se pridružili Goti koji su ostali u Meziji. Svrha ove pobune bilo je postizanje novog ugovora o federatskom odnosu pod povoljnijim uslovima. Nakon kraćih pregovora sa pretorijanskim prefektom i Arkadijevim savetnikom, Flavijem Rufinom, koji nije imao mnogo izbora s obzirom da je morao hitno da se suprotstavi novom upadu Huna, Alarih je dobio novi federatski ugovor i čin vrhovnog vojnog zapovednika (lat. magister militum) Ilirika, a Goti su se povukli iz Trakije i time otklonili neposrednu opasnost za Konstantinopolj[17].

Krajem 395. godine Rufin je ubijen i na njegovo mesto je došao Eutropije. Alarih je izgubio svoje nameštenje u Iliriku, pa su se Vizigoti još jednom digli na ustanak. Prošli su kroz Termopilski tesnac i upali u Beotiju. Zaobišli su Tebu, ali su zauzeli Pirej. Atina se spasla plativši Vizigotima ogroman otkup. Vizigoti su onda prešli na Peloponez i pustošili ga skoro godinu dana. U leto 397. godine Stilihon je stigao na Peloponez s ciljem da ukroti Vizigote. Nakon oružanih sukoba u kojima su Vizigoti bili teško poraženi, Alarih i njegovi ljudi su se našli u bezizlaznoj situaciji, opkoljeni u severozapadnoj Olimpiji, međutim, nakon pregovora čiji sadržaj nije poznat, Stilihon se povukao iz Ilirika. Vizigoti su onda prešli Korintski zaliv i upali u Epir. Nakon pljačke i neviđenog haranja po Epiru, Konstantinopolj je sklopio novi federatski savez sa Vizigotima. Vizigoti su se naselili u srcu Makedonije između reka Halijakmon i Aksijus, zapadno od Soluna, a Alarih je po drugi put proglašen za vrhovnog vojnog zapovednika Ilirika[18].

Prvi pohod na Italiju

Nakon toga, između 397. i 401. nastupio je period mira između Alariha i Stilihona. Alarih je preduzeo mere da utvrdi svoj položaj u Iliriku, a Stilihon je bio zauzet obezbeđivanjem Honorijevih poseda i učvršćivanjem sopstvenog autoriteta. Međutim, već 401. godine Alarih i Vizigoti su napustili Makedoniju i krenuli u Italiju, gde su stigli 18. novembra iste godine. Prešli su reku Po i odmah se dali u opsedanje glavne carske rezidencije Zapadnog rimskog carstva, Milana. Stilihon je odmah krenuo iz Retije gde je bio zauzet borbama protiv Alana i Vandala koji su upadali iz Panonije, te je Alarih već početkom 402. godine morao da se povuče, međutim, prestonica je zauvek preseljena u Ravenu, koju je pored bedema branio i nepristupačan močvarni teren. Alarih se, međutim, nije povukao, nego je krenuo dalje na zapad. Dana 6. aprila 402. godine došlo je do bitke kod Polentije (danas Pijemont) u kojoj je Alarih bio pobeđen i primoran da se povuče. Međutim, pri povlačenju, zadržao se kod Verone, izgleda s namerom da se ipak na neki način dokopa Galije. Stilihon je krenuo za njim i u julu ili avgustu odigrala se značajna bitka kod Verone u kojoj je Alarih doživeo težak poraz i pretrpeo ogromne gubitke. Bio je primoran da se povuče i naseli u varvarskoj zemlji između Dalmacije i Panonije[19]. Kako Vizigoti nisu imali nikakav federatski sporazum ni sa Ravenom ni sa Konstantinopoljem, harali su uzduž i popreko istočnim Ilirikom. Najzad, Stilihon je uspeo da nagovori Honorija da sklopi sa Vizigotima sporazum o federatskom odnosu, a Alarih je verovatno 405. po treći put postao vrhovni vojni zapovednik Ilirika, što je bilo ozbiljno kršenje suvereniteta Istočnog rimskog carstva, s obzirom da je Ilirik potpadao pod jurisdikciju Konstantinopolja.

Drugi pohod na Italiju i pljačka Rima 410. godine

Pljačka Rima 410. godine. Francuska minijatura iz 15. veka

Godine 407. Honorije je počeo da planira napad na Istočno rimsko carstvo i u tu svrhu se udružio sa Alarihom i Vizigotima. Međutim, Arkadije je umro 408. godine, tako da je invazija bila odložena. Alarih je, međutim, tražio isplatu obećane sume novca od 1.814 kg zlata[22]¹. Honorije se dvoumio, ali Stilihon je smatrao ovaj zahtev opravdanim, te je izdejstvovao odobrenje Senata za isplatu ove sume, međutim, Honorije je neočekivano uhapsio Stilihona 14. avgusta da bi ga već 22. avgusta pogubio. Volfram takođe navodi da je odmah nakon Stilihonovog ubistva pobijeno na hiljade varvara koji su živeli u Italiji. Mnogi Stilihonovi vojnici neromanskog porekla, među kojima i 12.000 Gota koje je Stilihon uzeo od Radagajsta, odmah je prešlo u Alarihove redove. Prema Zosimu, ogroman broj Vizigota je dezertirao iz redova rimske vojske pošto su u Italiji bili masakrirani članovi njihovih porodica. Zosim navodi broj od 30.000 ljudi[20], ali Heder smatra to preteranim i navodi broj od 12.000. Bilo kako bilo, Alarih je nakon tog događaja krenuo u odlučujući pohod na Rim. Sa sobom je imao vojsku od 40.000 ljudi[20].

U septembru 408. godine, Alarih je sa svojom vojskom već bio pred vratima Rima. Nakon pregovora sa Senatom, Rimljani su mu platili otkup te je on podigao opsadu. Otkup se sastojao od 2.267 kg zlata, 13.607 kg srebra, 1.360 kg bibera, 3000 crveno obojenih koža i 4.000 svilenih tunika[22][23]. Bogatu otkupninu gotski kralj je razdelio svojim sledbenicima kako bi učvrstio svoj položaj u vreme kada nije imao uspeha u pregovorima sa rimskim vlastima. Podigavši opsadu Rima, uputio se ka Raveni da lično pregovara sa Honorijem o dodeli komada zemlje između Venecijanskog zaliva i Dunava na kojem bi se Vizigoti mogli trajno naseliti. Međutim, Honorije nikako nije pristajao na Alarihove zahteve i previše je odugovlačio pregovore, tako da je Alarih ponovo krenuo na Rim 409. godine[22].

U novembru ili decembru 409. godine, Alarih je postigao sporazum sa Senatom i postavio je Priska Atala za cara u Rimu. Atal je izgubio Afriku koja je hranila Rim žitom, Vizigoti su bili suočeni s glađu, a Alarih je odlučio da se opet približi zakonitom caru, te je javno ražalovao Atala i poslao carske insignije Honoriju u Ravenu. Honorije je pristao da pregovara sa Alarihom, međutim, pre samog susreta zapadnorimskog cara i gotskog kralja Alarihov zakleti neprijatelj, Sar, samoinicijativno je izvršio napad na Vizigote i naneo im težak poraz. Honorije je onda promenio mišljenje i dočekao Sara sa počastima, a Alarih je onda krenuo po treći put na Rim[24].

Dana 24. avgusta 410. godine Vizigoti su ušli u Rim kroz vrata Salarija koja su se nalazila na severoistoku grada. Pretpostavlja se da je kapije grada otvorila izvesna gospođa visokog roda koja nije mogla da podnese da toliki ljudi pate pod opsadom. Rim je bio tri dana prepušten na milost i nemilost Vizigotima koji su stekli ogroman plen neprocenjive vrednosti, među kojima je bilo i blago iz Solomonovog hrama koje je Tit doneo iz Jerusalima (između ostalog i Solomonov sto). Takođe je bila zarobljena i Gala Placidija, Honorijeva i Arkadijeva sestra i kćerka Teodosija Velikog. Postoje priče da ju je uhvatio sam Ataulf, međutim, vrlo je verovatno da su izmišljene s obzirom da se kasnije on i oženio njome[24]. Iako je pljačka Rima bila veliki psihološki udarac za njegove stanovnike, šteta nanesena samom gradu bila je skromna budući da su se Vizigoti ograničili na spaljivanje Senatske većnice. Takođe, Alarih je kao arijanski hrišćanin pošteo rimske crkve i naredio je svojim ljudima da ne ubijaju stanovnike Rima.

Alarihova smrt i sahrana

Malo se zna o događajima koji su sledili pljačku Rima[25]. Zna se da su Vizigoti, pošto su napustili opljačkani i poniženi Rim, krenuli na jug ka Africi. Alarih je hteo da osvoji sever Afrike, koji je bio žitnica Rimai da time obezbedi hranu svojim izgladnelim saplemenicima. Krenuli su ka Brindiziju odakle je Alarih hteo da pređe na Siciliju i odatle, u Afriku. Međutim, dok su opsedali Konsencu, Alarih je naprasno umro od malarije.

Prema izvorima, Alarih je sahranjen u koritu reke Busento. Desetine robova su radili dan i noć na skretanju toka reke, nakon čega su održane pogrebne ceremonije i Alarihovo telo sahranjeno zajedno sa velikim blagom. Zatim su brane podignute i voda se vratila u svoj pređašnji to, sakrivajući grob velikog gotskog vođe, dok su svi robovi koji su učestvovali u ovom poduhvatu, pobijeni, kako nikad niko ne bi saznao mesto Alarihovog groba.

Vizigoti u Akvitaniji

Vizigotska kopča za pojas, pozlaćena i posrebrena bronza sa staklenim ukrasima. Prva polovina 6. veka, vizigotska Akvitanija. Nađeno 1868. godine u vizigotskom arheološkom nalazištu Tresana u Provansi

Alariha je nasledio njegov šurak, Ataulf, koji je nastavio politiku koju je započeo Alarik, međutim, odustao je od pohoda na Afriku, već je krenuo na zapad, ka Galiji, u koju je stigao 412. godine. U septembru 411. Honorijev vojskovođa, Flavije Konstancije, porazio je i uklonio uzurpatora Konstantina III koji se proglasio carem u Britaniji, ali se u Majncu ubrzo pojavio novi protivcar Jovin. Pošto su stigli u Galiju, Ataulf je podržao Jovina[25]. Međutim, kad je Jovin proglasio svog brata Sebastijana za savladara, Ataulf je promenio stranu i sklopio sporazum sa Honorijem, koji je obećao da će Vizigotima dati zemlju u Galiji i da će ih snabdeti žitom. Ataulf je onda u Honorijevo ime porazio Jovina i njegovog brata Sebastijana i predao ih pretorijanskom prefektu, Dardaniju koji ih je obojicu pogubio i poslao njihove glave u Ravenu gde su bile javno izložene[26]. Takođe je pogubio i Jovinovog pomoćnika, Gota Sara, koji je najverovatnije pripadao gotskoj kraljevskoj porodici Amali koja se još u doba Atanariha borila za prevlast nad mikrogrupom Tervinga protiv Baltija, druge kraljevske porodice kojoj je i sam Ataulf pripadao.

Međutim, Honorije nije ispunio svoj deo pogodbe i Vizigotima i zahtevao je da se vrati Gala Placidija, tako da je došlo do nove pobune Vizigota: Ataulf je napao Marsej, ali nije uspeo da ga osvoji, čak je jedva i živu glavu izvukao, međutim, potom je krenuo na istok i osvojio Narbon, Tuluz, Bordo i druge gradove na jugu, tako da su Vizigoti krajem 413. godine već imali potpunu prevlast nad Akvitanijom[27].

Gala Placidija, portret iz njene grobnice u Raveni

Januara 414. godine, Ataulf se oženio Galom Placidijom u Narbonu, i tako je stavio do znanja da želi da postane deo rimske carske porodice i novi pretendent na mesto rimskog cara. Međutim, Flavije Konstancije, Honorijev magister militum (lat. magister militum), počeo je da vrši velike pritiske na Vizigote, te je blokirao mediteranske galske luke. Kao odgovor, Ataulf je proglasio Priska Atala za avgusta u Bordou 414. godine[25]. Ali Konstancijeva pomorska blokada je bila uspešna te je Ataulf bio primoran da se 415. godine povuče svojim ljudima u severnu Hispaniju, u provinciju Tarakonensis. Prisk Atal je pokušao da pobegne, ali ga je Konstancije uhvatio i poslao u izgnanstvo gde je bivši uzurpator kasnije preminuo. Po svoj prilici, Konstancije je u svemu ovome imao i lični interes — izgleda da je pretendovao na ruku Gale Placidije koju mu je Honorije na kraju i obećao samo da istera Gote iz Galije.

Vizigoti su isterali Vandale iz Barsina (danas Barselona) i tu se zadržali. Gala Placidija je 415. rodila dete, sina, kojem su dali ime po dedi, ocu Galinom, Teodosiju. Štaviše, bezdetni Honorije, zapadnorimski car, bio je stric malog Teodosija, čime se mali Teodosije pretvorio u Honorijevog naslednika[25]. Međutim, Teodosije je umro samo dve nedelje po rođenju, a Ataulf je počeo da planira osnivanje nove vizigotske države na tlu Hispanije. Međutim, Ataulf je bio ubijen u palati u Barsinu avgusta 415. godine. Navodno, ubio ga je izvesni Dubije[25] čijeg je gospodara Ataulf ubio. Ime tog navodnog Dubijevog gospodara izvori ne pominju, ali ga opisuju kao kralja jednog dela Gota, što nas navodi na zaključak da je veoma moguće da se radilo o Saru, pogotovu što je nakon Ataulfovog ubistva presto uzurpirao Sarov brat, Sigerih, iako je Ataulf, pre nego što je izdahnuo, imenovao svog brata za naslednika na vizigotskom prestolu[25]. Sigerihova vladavina, iako vrlo kratka (trajala je samo sedam dana), zabeležena je po velikim surovostima — čim je došao na presto, pobio je svih šest Ataulfovih sinova iz braka koji je prethodio ovom sa Galom Placidijom, a samu Galu izložio surovim poniženjima[27]. Najverovatnije je da je ubio i Ataulfovog brata, jer se isti više ne pominje u izvorima[25]. Nakon samo sedam dana vladavine, Sigerih je takođe ubijen, a za kralja je poglašen Valija, koji prema izvorima, nije bio ni u kakvom krvnom srodstvu sa Ataulfom i dinastijom Balti. Kada je vlast preuzeo Valija, vratio je Galu Honoriju u zamenu za hranu. Honorije je naterao Galu da se uda za Konstancija, koga će vrlo brzo proglasiti svojim suvladarem na prestolu Zapadnog rimskog carstva.

Osnivanje tuluske vizigotske države

Valija je odigrao ključnu ulogu u stvaranju vizigotskog kraljevstva. Nakon bezuspešnog pokušaja prelaska u Afriku, sklopio je mir sa Honorijem obavezavši se da će isterati Vandale, Sveve i Alane koji su 409. godine upali u Hispaniju. Zbog veoma malo informacija u izvorima, malo se zna o vrsti dogovora koji su postignuti. Orosije govori o tome da su Vizigoti morali da daju taoce visokog ranga i da obećaju da će se boriti za interese Rimskog carstva. Međutim, nigde se ne pominje da se radi o federativnom sporazumu, tako da su se verovatno sklapali posebni sporazumi svaki put kad bi Carstvu bile potrebne usluge Vizigota u zamenu za hranu[25].

Svevi su se skoncentrisali u Galeciji (današnjoj Galiciji) i uspostavili prestonicu u starom rimskom gradu Brakara Avgusta (današnja Braga u Portugalu). Godine 411. sklopili su federatski sporazum sa Rimljanima i održali svoju nezavisnost sve do 585. godine, kada su ih Vizigoti porobili pod vođstvom kralja Leovigilda. Jedan deo Vandala, Hazdinzi, naselio se zajedno sa Svevima u Galiciji, a drugi deo, Silinzi, na jugu poluostrva, u Betici. Alani su zauzeli teritorije provincije Luzitanije i zapadni deo Kartaginensis[27].

Godine 416. Valija je sa svojim Vizigotima krenuo u pohod protiv Alana i Vandala, koji je trajao sve do 418. godine. Godine 417. silinški kralj, Fridibald, poražen je na bojnom polju, zarobljen i poslat u Rim, a alanski vođa Ataks je takođe poginuo u borbi. Za manje od dve godine, Svevi i Hazdinzi su bili saterani na ograničeni prostor u severozapadnim planinskim vencima Iberijskog poluostrva, međutim, 418. godine Konstancije je poslao naređenje da se povuku i vrate u Galiju. Vizigoti su rado poslušali naređenje i otpočeli su naseljavanje u galskim provincijama Akvitanija Sekunda sa prestonicom u Tuluzu. Valija, međutim, nije dugo poživeo — sledeće, 419. godine, naprasno je umro i nije iza sebe ostavio naslednika[27].

Nakon povlačenja Vizigota iz Hispanije, Svevi i Vandali su nastavili s međusobnim borbama. Svevi su proterali Vandale Hazdinge sa teritorija koje su okupirali u Galiciji. Vandali su nastavili da bezpoštedno pljačkaju rimsko stanovnišvo što je prouzrokovalo ponovni dolazak rimskih trupa, međutim, kako Rimljani nisu imali sreće u sukobima sa varvarima, ubrzo su se povukli, a Vandali su oko 429. godine napustili Iberijsko poluostrvo i otišli na sever Afrike gde su osnovali kraljevstvo koje je trajalo sve do 6. veka.

Vizigotski plemići su za Valijinog naslednika odabrali Teodoriha koji je ujedno bio i prvi kralj u tuluskom kraljevstvu. Teodorih I je imao šest sinova: Turismunda, Teodoriha, Frideriha, Euriha, Ricimera i Himneriha, od kojih su čak trojica postali vizigotski kraljevi — Turismund, Teodorih i Eurih. Izvori pominju da je Teodorih II bio Alarihov unuk, ali se ne zna da li je Alarih bio otac Teodoriha I ili njegove žene, majke Teodoriha II. U svakom slučaju, ovo tumačenje objašnjava odsustvo bilo kakvog protivljenja izboru Teodoriha I na vizigotski presto, jer je to značilo da na presto dolazi zakonita kraljevska loza Balta[28].

Teodorih I je nastavio borbu protiv Vandala, Alana i Sveva, međutim, 421. godine je umro Konstancije, a 423. i Honorije. Teodorih I je smatrao da se federatski odnos sa Rimskim carstvom time završio, te je iskoristio priliku i proširio vizigotske teritorije na Hispaniju. Na ruku su mu išle unutrašnje borbe oko prestola nastale u Zapadnom rimskom carstvu nakon Honorijeve smrti, kao i samoproglašenje uzurpatora Jovana 423. godine koji nije dobio podršku istočnorimskog cara, Teodosija II. Vizigoti su, doduše, podržali Teodosija kada je proglasio sina Konstancija i Gale Placidije, Valentinijana III, carem Zapadnog rimskog carstva, a Galu Placidiju regentkinjom.

Potom je Teodorih pokušao da proširi svoje teritorije. Želeo je pre svega da osvoji Arl, grad koji je predstavljao važnu raskrsnicu trgovačkih puteva, međutim, magister militum Galije, Aecije je, uz pomoć Huna 427. godine, porazio Vizigote kod Arla i naterao ih da se vrate u Akvitaniju. Godine 436. ipak je uspeo da osvoji Narbon i da dobije izlaz na Mediteran i prolaz ka Pirinejima, iako je Litorije uz pomoć Aecija i Huna u prvom trenutku uspeo da odbrani grad. Opijen uspehom, Litorije je poveo Hune na Tuluz, ali je pretrpeo težak poraz i umro u zarobljeništvu od rana zadobijenih u bici[29].

Bitka na Katalaunskim poljima

Mapa kretanja rimskih i vizigotskih snaga s jedne strane, i hunskih s druge u bici na Katalaunskim poljima

Valentinijanova sestra, Honorija, u očajničkoj želji da pobegne od celibata i isposničkog života u kom je čamila već 14 godina u Konstantinopolju pod budnim okom Teodosijeve sestre Pulherije, kao i ugovorenog braka sa rimskim senatorom, poslala je Atili prsten kao znak poziva u pomoć. Možda Pulherija i nije ovim gestom želela da obeća varvarinu da će mu biti žena, ali Atila je međutim, ovaj gest protumačio kao ponudu braka, pa je s punim pravom tražio polovinu Zapadnog rimskog carstva kao miraz. Prema Gibonu, Valentinijan III, kad je to saznao, glatko je odbio varvarina, a Honoriju nije pogubio samo zahvaljujući Gali Placidiji[29]. Volfram međutim, govori kako je Zapad bio spreman da razmotri ovu ponudu, ali 450. godine je umro Teodosije II koji je zagovarao ovu politiku i na istočnorimski presto je došao Marcijan koji je energično zahtevao da se prekinu ponižavajući pregovori i prestao da plaća danak Hunima. Prema Volframu, ovo je bio razlog za hunsku invaziju na Zapad, iako se Atila prvobitno dvoumio pre nego što je doneo konačnu odluku[30].

S druge strane, Atila se odlučio da napadne baš Galiju verovatno pod uticajem vandalskog kralja, Gejseriha, koji je imao lične razloge da priželjkuje propast vizigotske države. Jedna od Teodorikovih kćerki je bila udata za Gejserihovog sina, Huneriha. Međutim, Aecije je podsetio Gejseriha na ranije obećan brak sa Valentinijanovom kćerkom, Evdokijom, te je vizigotska princeza bila je optužena da je pokušala da otruje svekra te ju je Gerserih kaznio odsecanjem nosa i ušiju i poslao nazad ocu. Teodorik je želeo da se osveti, a Aecije mu je obećao pomoć, međutim, Vandali su imali moćnog saveznika, hunskog vođu Atilu[29].

S druge strane, Franci su takođe dali Atili još jedan valjan razlog da napadne Galiju. Nakon smrti franačkog kralja Hlodija, oko prestola su se borila njegova dva sina, od kojih je mlađi, Meroveh, potražio pomoć od Rima, a stariji od Huna², što je Atili dalo savršen izgovor za invaziju Galije.

Do odlučujućeg sukoba je došlo na Katalaunskim poljima, nekih 20 km od francuskog grada Troa, 20. juna 351. godine. Bitka se pretvorila u pravi pokolj — prema Jordanesu, tog dana je poginulo oko 162.000 ljudi sa obe strane, dok Isidor Seviljski tvrdi da je bilo 300.000 mrtvih[29]. Sam Teodorih I je poginuo na samom početku bitke — dok je jahao pred vojskom, pogodila ga je strela ostrogotskog vođe Andaga. Istog trenutka ga je zamenio njegov sin Turismund ne dozvolivši da panika ovlada Vizigotima, što je na kraju dovelo do ubedljivog poraza hunskog vođe Atile, koji je nakon bitke bio primoran da se povuče[29].

Od Katalaunskih polja do Vujea

Vizigotsko kraljevstvo sa sedištem u Tuluzu

Turismund je bio prvi vizigotski kralj koji je počeo da razmišlja o osamostaljivanju od Rima, što ga je učinilo smetnjom za Aecija. Međutim, Turismund je takođe imao preambicioznu braću, Teodoriha i Frideriha, koji su u dogovoru sa Aecijem, na kraju 453. godine ubili svog brata nakon samo dve godine vladavine. Na presto je došao Teodorih kao Teodorih II, a Frederih je bio savladar, što je Teodorihu pomoglo da svoju ostalu mlađu braću drži na oku.

Godine 453. i 454. Teodorih je za račun zapadnorimskog cara ugušio ustanak bagauda (lat. bagaudes)³ koji su postali nesnosna smetnja velikim zemljoposednicima u provinciji Tarakonense.

Nakon što je Valentinijan ubio Aecija (454), sledeće godine Valeninijana su ubile Aecijeve pristalice. Na zapadnorimski presto došao je Petronije Maksim, koji je Avita proglasio vrhovnim vojskovođom (lat. magister militum) i poslao ga u Tuluz ne bi li ovaj dobio podršku Vizigota novom caru, međutim, tad je vandalski kralj Gejserih napao Rim i Petronije Maksim je izgubio život u tom napadu⁴. Teodorih je onda proglasio Avita zapadnorimskim carem. Avit je potom krenuo na Italiju, međutim, vrlo brzo mu je bila potrebna pomoć, ali Teodorih se nije odazvao jer je u međuvremenu u svojstvu federata krenuo na Sveve koji su počeli da napadaju Betiku. Godine 456. Teodorih II je pobedio svevskog kralja Rehijara u bici kod reke Orbigo na nekih 20 km od današnjeg grada Astorge i time opet uspostavio red u Hispaniji[32].

Avita je nasledio Majorijan, koji je između 458. i 459. godine uspeo da pobedi Vizigote i da ih primora na prihvatanje novog federatskog odnosa. Međutim, Majorijana je ubio Ricimer, koji je na zapadnorimski presto postavio novog cara, Libija Severa, koga su Vizigoti podržali. Godine 463. Friderih je poginuo u na bojnom polju, a tri godine kasnije, Teodoriha je ubio njegov brat Eurih i zamenio ga na vizigotskom prestolu[33].

Eurih je bio jedan od najznačajnijih vizigotskih kraljeva i prvi kralj koji je vladao potpuno nezavisnim kraljevstvom Vizigota. Za vreme njegove vladavine Vizigotsko kraljevstvo je znatno proširilo svoje teritorije na račun već umirućeg Rimskog carstva gde je Ricimer menjao jednog za drugim careve. Eurih je iskoristio situaciju i osvojio Provansu i rimsku provinciju Tarakonense, kao i Leon, Palenciju, Saragosu i Pamplonu. Takođe je veoma suzio teritoriju Sveva i sveo ih na vizigotske vazale. Kada je Odoakar, varvarski vođa federata, smenio poslednjeg zapadnorimskog cara, Romula Avgustula 476. godine, Eurih je sa svojom vojskom stigao do Rone. Država kojom je vladao brojala je nekih 200.000 Vizigota[34] što je bilo oko 5 % od ukupnog stanovništva vizigotske teritorije[36].

Eurih je takođe poznat po tome što je bio prvi vizigotski zakonodavac. Naredio je da se sakupe i zapišu svi vizigotski zakoni koji su se do tada čuvali samo u usmenom obliku. Kodeks, koji je nastao negde između 466. i 481, poznat je kao Eurihov kodeks (lat. Codex Euricianus) i delo je izvesnog Leona, kraljevskog sekretara, koji ga je sačinio u Tuluzu. Vizigoti su po prvi put počeli da se rukovode zakonima a ne oobičajnim pravom. Ovaj zakonik je važio samo za Vizigote, jer su se Hispanorimljani vodili Rimskim zakonom, iako u sporu između Vizigota i Hispanorimljana imao je prednost Eurikov kodeks[35]. Kodeks je imao 400 poglavlja, od kojih je do današnjih dana sačuvano 50 (od 276 do 336), zahvaljujući otkriću monaha iz manastira Sen Žermen de Pre. Prvo se smatralo da je godina njegovog proglašenja 476, međutim novija istraživanja su dokazala da je proglašen nešto kasnije, 480[37].

Eurih je takođe bio jedan od retkih vizigotskih kraljeva koji je umro prirodnom smrću. Završio je svoj život 484. godine u Arlu. Nasledio ga je njegov sin, Alarih II.

Propast tuluskog kraljevstva

Rukopis Alarihovog brevijara, danas se nalazi u Overnju, Klermon u Francuskoj

Alarih II je preuzeo mesto svog oca 28. decembra 484. godine. Bio je veoma mlad, kao i franački kralj, Hlodoveh I, koji je stajao na čelu buduće hrišćanske sile i vodeće kraljevine u regionu. Prvi dodir ova dva kralja su imala kada je Hlodoveh napao teritoriju rimske enklave, zapadne Galije kojom je upravljao rimski vojni zapovednik (lat. dux), Sijagrije⁵. Sijagrije je pretrpeo težak poraz od Hlodovehovih Salijskih Franaka u bici kod Soasona 486. godine, te je pobegao u Tuluz, tražeći utočište od Alariha. Alarih ga je, međutim, zarobio i predao Hlodovehu, koji ga je kasnije pogubio[33]. Godine 490. Alarih se borio na strani ostrogotskog kralja, Teodoriha, protiv Odoakara. Nakon pobede nad Odoakarom, Teodorih se oženio Hlodovehovom sestrom, a Alarihu je dao ruku svoje kćeri, Tindigote, iz čijeg će se braka roditi budući vizigotski kralj, Amalarih.

Hlodoveh je počeo napredovanje po vizigotskoj Galiji između 494. i 497. Godine 496. prešao je Loaru, a 498. okupirao je Bordo i zarobio gotskog komandanta grada. Veliki broj Vizigota nastanjenih u Galiji je krenulo da imigrira u hispanski deo kraljevstva. Prelazak Hlodoveha sa arijanstva na nikejsko hrišćanstvo 497. godine samo je dodao još jedan razlog za invaziju na arijanske Vizigote. Do odlučujuće bitke došlo je maja 507. godine kod Vujea, u blizini Poatjea, u kojoj su Franci naneli težak poraz Vizigotima, a sam kralj Alarih II je poginuo, navodno od ruke samog Hlodoveha. Trupe njegovog tasta, Teodoriha, koji je želeo da mu pomogne, nisu bile pozvane u pomoć. Mobilizacija Ostrogota je bila izvršena tek 508. godine[33]. Vizigoti su bili nakon toga primorani da se povuku iz skoro cele Galije i da napuste svoju prestonicu, Tuluz. Ostala im je jedino Septimanija i zapadni deo Narbonske Galije. Za novog vizigotskog kralja, vojska je izvikala Gesaleiha, vanbračnog Alarihovog sina, pošto je njegov zakoniti sin i unuk Teodoriha Velikog, Amalarih, bio još uvek beba.

Iako je na vojnom polju vladavina Alariha II imala katastrofalne posledice, na pravnom i verskom polju Alarih je dao velike i važne doprinose. Naredio je da se sakupe zakoni njegovih rimskih podanika u knjigu koja je poznata pod nazivom Lex Romana Visigotorum ili Alarihov brevijarijum (lat. Breviarium Alaricianum), koji je bio odobren 2. februara 506. Ovaj zakonik nije poništavao Eurihov zakonik, već ga je dopunjavao, proširivši svoju jurisdikciju i na rimske podanike kraljevstva. Takođe je iste godine uz Alarihovo odobrenje, bio održan Sabor nikejskih hrišćana i Agdu. Značaj ovih postupaka je u tome što su bili prvi potezi te vrste na teritoriji varvarskih država naslednica Rimskog carstva[33].

Vizigotska Hispanija

Detaljnije u Vizigotska Hispanija

Od Gesaleiha do Liuve

Nakon katastrofe kod Vujea, prestonica je premeštena u Narbon, gde je Gesaleih, Alarihov stariji, vanbračni sin, bio proglašen za Alarihovog naslednika, koji je nastavio borbu protiv Franaka, međutim, nije imao mnogo uspeha, jer je i sam Tuluz bio zapaljen i opljačkan[38]. Prestonica je privremeno bila premeštena u Barselonu. Ostrogoti su tek 508. godine spremili vojsku i krenuli u Galiju da se suprotstave Francima i Burgunđanima[39][38].

Godine 510. po Gesaleih se sukobio sa Ostrogotima i bio proteran iz Hispanije. Jedno vreme je boravio kod Vandala u Africi, a potom i u Akvitaniji, gde je sakupio vojsku i krenuo potom na Hispaniju, međutim, kod Barselone je doživeo veliki poraz. Gesaleih je pokušaoi da pobegne u Burgundiju, međutim, Ostrogoti su ga uhvatili na reci Durans i pogubili kao pobunjenika[38][39].

Vizigotska kopča iz 6. veka. Nacionalni arheološki muzej, Madrid

Teodorih je u međuvremenu proglasio sebe regentom u ime svog maloletnog unuka, Amalariha. Tokom njegovog regentstva nije bilo mnogo ni unutrašnjih ni spoljnih sukoba, iako su Ostorgoti uspeli da povrate od Franaka neke gradove kao što su Bezje i Rodez[39]. Za vreme vladavine Ostrogota, vladala je prilično velika verska tolerancija. Iako je bilo povremenih ekscesa, tokom 15 godina ostrogotske vladavine, dva gotska naroda su se dosta približila jedan drugom[38].

Nakon smrti Teodorika Velikog, na ostrogotskom prestolu u Italiji nasledio ga je njegov unuk Atalarih, a na vizigotskom prestolu u Hispaniji, njegov drugi unuk, Amalarik. Granica između dva kraljevstva je uspostavljena na Roni i tu je ostala sledećih 11 godina[38][39].

Amalarih se oženio Hlodovehovom kćerkom Hlotildom, koja je bila veoma pobožna nikejska hrišćanka. Kad su njena braća čula da je Amalarih zlostavlja i prisiljava da pređe u arijanstvo, sakupili su vojsku i krenuli na njega. U bici kod Narbona u jesen 531. godine Hildebert je odneo ubedljivu pobedu nad Amalarihom, koji je morao da pobegne u Barsino (današnja Barselona), gde je, kad je pokušao da potraži utočište u crkvi, bio ubijen[38][39].

Nakon Amalarihove smrti, za vizigotskog kralja je bio proglašen Teudis, Ostrogot koji je bio namesnik u Hispaniji za vreme Teodorihovog regentstva. Godine 541. godine Franci su izvršili invaziju na hispanske teritorije Vizigotskog kraljevstva. Prešavši Pirineje ušli su u Navaru i osvojili Pamplonu i stigli do Cezare Avguste (danas Saragosa) koju su opsedali 49 dana. Teudis poslao vojsku sa Teudigiselom na čelu koji je odsekao odstupnicu preko Pirineja i teško porazio Franke. Nakon ovog poraza, Franci neće zalaziti na vizigotsku teritoriju više od 50 godina[38]. Teudis se takođe borio sa Vizantincima, s manjim ili većim uspehom.

Teudis je takođe nastavio s praksom verske tolerancije koja je vladala u doba Teodorihovog regentstva. U toku njegove vladavine, održana su čak tri sabora između 540. i 546. godine[40].

Teudis je takođe regulisao cene sudskih usluga izdavši Zakon o cenama sudskih usluga, čime je želeo da stane na put zloupotrebi sudija koje su ponekad naplaćivali astronomske sume stranama u sporovima kao mito. Tompson smatra da nema razloga da se veruje da se ovaj zakon primenjivao na Vizigote: bio je namenjen isključivo rimskim sudovima i odnosio se na rimske upravitelje provincija, a ne na vizigotske dukse[38].

Teudis je završio svoju šesnaestogodišnju vladavinu tako što je bio ubijen u svojoj palati 548. godine. Nasledio ga je Teudigisil, međutim, njegova vladavina je bila kratkog veka. Ubijen je u Sevilji na nekom banketu sledeće godine. Nasledio ga je Agila I, protiv koga je ustao Atanagild, vizigotski plemić. Atanaglid je pozvao u pomoć Vizantince koji su se rado odazvali i pomogli Atanagildu da porazi Agilu, koga su na kraju ubile njegove pristalice 555. godine. Atanagild, pošto je bio proglašen za kralja, pokušao je da udalji Vizantince iz Hispanije, ali mu to nije pošlo za rukom. Vizantinci će ostati na mediteranskoj obali Iberijskog poluostrva sve do 624. godine[38].

Atanagildova vladavina je na političkom polju, bila katastrofalna. Buknuli su mnogi ustanci, izbila je finansijska kriza. Godine 568. je izgledalo da će se vizigotska država raspasti na niz maljih kraljevina[38].

Nakon Atanagildove smrti, Liuva je proglašen kraljem u Narbonu. Liuva je iste godine proglasio svog mlađeg brata, Leovigilda, za suvladara i poverio mu je upravu nad Hispanijom, dok je on ostao u Narbonu da upravlja Narbonskom Galijom i nadgleda severne granice vizigotskog kraljevstva sa Francima[38]. Umro je iz nepoznatih razloga 572. godine u palati u Narbonu.

Obnova i uspon Toledskog kraljevstva

O Leovigildovom životu i vladavini nalazimo vredne podatke u delima jednog sveštenika nikejskog hrišćanstva, Jovana iz Biklara, koji je gajio duboko poštovanje prema jeretičkom kralju.

Leovigild je, u za deset godina od stupanja na presto, uspeo da ponovo uspostavi red u zemlji i da Vizigotsko kraljevstvo opet postavi na noge. Izvršio je monetarnu reformu i počeo da kuje novac koji se sasvim razlikovao od vizantijskog[41] i počeo je da nosi kraljevsku odeću, za razliku od dosadašnjih kraljeva koji su se oblačili isto kao i njihovi podanici. Takođe je veoma uspešno ratovao protiv Vizantinaca i Sveva. Eliminisao je potpuno bilo kakav znak pobune ili uzurpatorstva[41].

Leovigild je takođe izvršio reformu Eurihovog kodeksa. Neke zakone je prepravio, neke ukinuo, a takođe je dodao i niz novih zakona, međutim, ništa od toga nije sačuvano osim 324 odluke koje je Rekesvint uneo u svoj kodeks koji je objavio oko 654. godine. Takođe je, kao i mnogi drugi, pokušao da uvede naslednu vladavinu, te je 573. godine proglasio svoje sinove naslednicima.

Značajan događaj iz perioda Leovigildove vladavine je i sukob sa Hermenegildom, njegovim starijim sinom, koji je po nagovoru svoje žene, franačke princeze Ingunde, kćerke Brunhilde i Zigeberta od Austrazije, i monaha Leandra, brata Isidora Seviljskog, odbacio arijanizam, prihvatio nikejsko hrišćanstvo[41].

Leovigild je prvo pokušao da stupi u kontakt sa svojim sinom i da pregovara, međutim, nije imao uspeha. Takođe je bio vojno zauzet sukobom s Vizantincima, a potom i sa Baskima koji su počeli da haraju po Tarakonensisu. Sukobi sa Baskima su trajali cele 581. godine[41]. Kako su svi pokušaji da razgovara sa Hermenegildom propali, Leovigild je 582. konačno krenuo na Sevilju da uguši ustanak svog sina. Hermenegild je uspeo da pobegne iz Sevilje, a ustanak okončan februara 584. godine. Hermenegild je izgleda bio zatočen u Taragoni gde ga je godinu dana kasnije, 585, ubio izvesni Vizigot po imenu Sisibert, kada je odbio da se ispovedi arijanskom svešteniku[41].

Poslednji veliki Leovigildov poduhvat bilo je osvajanje svevskog kraljevstva Galicije i njeno uključenje u Vizigotsko kraljevstvo 585. godine kao šeste provincije. Takođe je ukinuo nikejsko hrišanstvo u Galiciji i vratio arijanizam kao zvaničnu veru. Krajem godine Svev Malarih je podigao bunu koju je Leovigild vrlo brzo ugušio. Nakon toga, izvori više ne navode bilo kakav novi pokušaj ponovnog uspostavljanja nezavisnosti Galicije[41].

Prelazak na nikejsko hrišćanstvo

Rekared prihvata hrišćanstvo. Munjoz Degrain (1888). Španski senat.

Nakon Leovigildove smrti, nasledio ga je njegov sin, Rekared. Iako Vizigoti nisu priznavali naslednu monarhiju, Rekared nije imao protivnika prilikom stupanja na presto, delom zahvaljujući odlučnoj i čvrstoj vladavini svog oca, ali i delom zbog sopstvenih zasluga. Rekared će ostati zapamćen kao prvi vizigotski kralj koji je odbacio arijanstvo i prihvatio nikejsko hrišćanstvo koje je ujedno proglasio i državnom religijom[43].

Nakon Leovigildove smrti, Rekared je prvo pokušao da izgladi odnose sa franačkim kraljevima, Hildebertom od Austrazije i Guntramom od Burgundije. Hildebertu je ponudio 10.000 suelda[43] u zamenu za sklapanje saveza, što je ovaj oberučke prihvatio[43], Sa Guntramom, međutim, nije imao istu sreću, jer je 589. Guntram napao Septimaniju, međutim, doživeo je katastrofalni poraz[43].

Rekared je nastavio politiku čvrste ruke prema vizigotskom plemstvu[42], međutim, ono po čemu je Rekared najznačajniji je napuštanje arijanstva i prelazak na nikejsko hrišćanstvo.

Rekared je početkom 587. godine prihvatio nikejsko hrišćanstvo i krstio se u tajnosti. Proglašenje nikejskog hrišćanstva državnom religijom izvršeno je na Trećem saboru u Toledu, održanom 589. godine[43]. Na ovaj način Rekared je postigao versko ujedinjenje svih podanika Vizigotskog kraljevstva[42].

Preobraćenje je izazvalo izvesni otpor među Vizigotima. Kad je stigla vest o preobraženju u Septimaniju, u Narboni je podignut ustanak. Ustanici su potražili pomoć od Guntrama, burgundijskog kralja, što je izazvalo franačku invaziju na Septimaniju 589. godine kada su Franci doživeli težak poraz[42][43].

Informacije o ostatku Rekaredove vladavine su nejasne. Isidor Seviljski hvali njegovu mirnu vladavinu, milosrđe i velikodušnost. Vratio je velike komade zemlje crkvi a neke i privatnim licima koje su bile konfiskovane za vreme vladavine njegovog oca i osnovao je i sagradio mnoge crkve i manastire.[46].

Ujedinjenje Iberijskog poluostrva i počeci opadanja vizigotske države

Izborna kruna Rekesvinta, deo Blaga Gvarazara nađenog u Gvadamuru kod Toleda, ukrašena biserima, safirom i granatima. Sa krune vise slova (R)ECCESVINTUVS REX OFFERET i vizantijski krst. Danas se nalazi u Nacionalnom arheološkom muzeju u Madridu.

Nakon Rekaredove smrti, Vizigoti su se opet vratili svom starom običaju nasleđivanja prestola putem nasilja. Vizigotski kraljevi su i dalje bezuspešno pokušavali da izbornu monarhiju učine naslednom. Nakon smrti Rekareda, sledili su kraljevi čije su vladavine bile kratkog veka — dolazili su silom na presto i silom su uklanjani s prestola.

Kada je Rekared umro decembra 601. godine, na prestolu ga je nasledio njegov sin Liuva II, koga je nakon 18 meseci vladavine zbacio Viterih i sebe proglasio kraljem[47]. Viterih je bio ubijen aprila 610. godine, i na prestolu ga je nasledio Gundemar, čija je vladavina bila kratkog veka — umro je prirodnom smrću u februaru 612. godine u Toledu. Za vreme svoje kratke vladavine, sazvao provincijski sabor u Toledu 610. godine na kom je Toledo proglašen za verski centar vizigotske države i vodio je manje više uspešne borbe protiv Baska (610) i Vizantinaca (611).

Na vizigotskom prestolu nasledio ga je Sisebut koji je poznat po svojoj veoma surovoj antijevrejskoj politici i po tome što je bio prvi kralj koji je otpočeo sistematski progon Jevreja na Iberijskom poluostrvu. Isidor Seviljski kritikuje Sisebutove metode nasilnog pokrštavanja u svom delu "Etimologije"[47]. Takođe postoje izvori koji tvrde da samo hrišćansko stanovništvo nije odobravalo surove Sisebutove antijevrejske mere[47].

Sisebuta je u ko zna kom po redu jalovom pokušaju uspostavljanja nasledne kraljevine nasledio njegov sin, Rekared II, koji je međutim, samo nakon nekoliko dana vladavine, bio ubijen, a na njegovo mesto je došao Sisebutov vojskovođa, duks Svitnila[47]. Najznačajniji događaj za vreme vladavine Svintile je svakako konačno proterivanje Vizantinaca sa Iberijskog poluostrva. Isidor Seviljski smešta ovaj događaj između 623. i 625. godine u svom delu Istorija Gota[47]. Plemstvo, koje nije bilo naklonjeno Svintili, diglo je ustanak protiv kralja i smenilo ga[48]. Predvodio ih je plemić iz Septimanije, Sisenand, koji je potom bio proglašen za kralja 26. marta 631. godine. Sisenand je odmah organizovao četvrti opšti Sabor u Toledu koji se održao 633. godine u crkvi Santa Leokardija kojim je predsedavao Isidor Seviljski. Na tom saboru, Svintila je proglašen izdajnikom i proteran zajedno sa svojom porodicom, a njegovo imanje konfiskovano[48].

Sisenand je umro 12. marta 636. godine u Toledu. Nasledio ga je Hintila, koji je, kad je bio izabran za kralja, imao već 86 godina[49]. Za vreme Hitniline vladavine, preduzeto je masovno nasilno pokrštavanje Jevreja, održano 1. decembra 638. godine[49]. Hintila je takođe doneo zakon po kom svi budući kraljevi moraju da polože zakletvu da će progoniti sve neprijatelje hrišćanske vere, a naročito Jevreje[48][49].

Nakon Hintiline smrti 639. godine, na presto je došao njegov sin, Tulga, koga je stari kralj još za života proglasio svojim naslednikom[49]. Godine 642, Tulgu je sa prestola zbacio Hindasvint, plemić od 79 godina.

Kad je stupio na vlast, Hindasvint je prvo naredio da se pogube svi oni koji su u prošlosti kovali zavere protiv kralja. Druge je pak proterao, a njihova imanja, žene i decu predao svojim pristalicama[51]. Prema Fredegaru, pogubio je 200 pripadnika visokog gotskog plemstva (lat. primates) i oko 500 pripadnika nižeg gotskog plemstva (lat. mediocres)[50][51].

Hindasvint je takođe započeo ambicioznu temeljnu reviziju Leovigildovog zakonika (lat. Liber Iudiciorum) koju je na kraju završio i objavio njegov sin, Rekesvint. Takođe je doneo i niz novih zakona od kojih je ukupno 99 ušlo u Zakonik koji je objavio Rekesvint[51].

Surova Hindasvintova politika je ipak donela mir i prosperitet vizigotskoj državi. Korupcija je svedena na minimum, nije više bilo ustanaka protiv kralja, proglašeni su novi zakoni i izjednačeno je stanvništvo pred zakonom[51][52].

Nakon Hindasvintove smrti, vlast u vizigotskoj državi je preuzeo njegov sin, Rekesvint, čemu su se usprotivili neki plemići. Ustanak je izbio u Septimaniji, u provinciji Narbonense, koji je međutim, brzo bio ugušen. Međutim, iako je zarobio veliki broj ustanika, nije želeo da ih kazni jer je shvatio da mu više ide u prilog da ih pomiluje, te je sazvao Osmi opšti sabor u Toledu 653. godine na kom je tražio da ga oslobode kraljevske zakletve protiv izdajnika koji je institucionalizovao Hindasvint. S druge strane, obnovljena je oštra antijevrejska politika, a zakoni protiv hrišćana koji bi se preobratili u judaizam su postali mnogo stroži[51][52]. U svojih 23 godine vladavine, Rekesvint je nastavio politiku svog oca u očuvanju reda i mira na celoj teritoriji kraljevine što je omogućilo izvestan prosperitet vizigotske države.

Poslednji kraljevi

Godine 672. Rekesvint se teško razboleo i umro, a plemići su odmah prisilili plemića Vambu da prihvati vizigotski presto[53][51][52].

Vamba je za vreme svoje vladavine renovirao infrastrukturu kraljevstva, popravio puteve i akvadukte iz rimskog perioda, kao i neke zgrade, a takođe je podigao nove u centru Toleda. Takođe je organizovao Jedanaesti opšti sabor u Toledu. Tokom njegove vladavine zabeleženi su i prvi pokušaji muslimanske invazije na Iberijsko poluostrvo, a izvori, doduše ne baš tako jasno, pominju jednu veliku pomorsku bitku gde su Arapi izgubili 270 brodova.

Neuspeli ustanak vojskovođe Paula protiv Vambe samo dokazao slabost krune u odnosu na kler i plemstvo, te je Vamba 673. godine, u cilju učvršćenja kraljevog autoriteta, promovisao zakon o vojnoj obavezi plemstva i klera da pruže vojnu i ekonomsku pomoć kralju kada se ukaže potreba.

Kraj Vambine vladavine je prilično nejasan i obskuran. Navodno ga je plemić Ervig 680. godine na prevaru lišio prestola. Tompson zaključuje da je ova priča najverovatnije bila istinita jer se na Dvanaestom saboru u Toledu koji je Ervig sazvao odmah po stupanju na vlast neobično mnogo insistiralo na objašnjavanju Ervigovog dolaska na presto[54].

Za vreme Erviga, kriza u vizigotskoj državi postala je sve veća i vidljivija koja je još više bila produbljena mnogobrojnim ustupcima crkvi i plemstvu, kao i velikom epidemijom gladi koja je nastupila nakon veoma loše žetve[55]. Takođe je bio pojačan progon Jevreja i doneti su još striktniji i suroviji antisemitski zakoni[54].

Najznačajniji Ervigov doprinos je revizija Rekesvintovog zakonika. Novi zakonik je objavljen 21. oktobra 681. Do danas je očuvan samo jedan primerak originalnog rukopisa[54].

Ergvig je udao svoju kćerku Sikslonu za Egiku, Vambinog rođaka. Na samrti, 687. godine, proglasio je Egiku svojim naslednikom. Tom prilikom, naterao je Egiku da mu položi dve zakletve: da će uvek štititi interese njegove porodice i da će uvek deliti pravdu u narodu[54].

Kada je Egika stupio na presto sazvao je Petnaesti sabor u Toledu (688) i tražio da ga biskupi razreše jedne od te dve zakletve. Biskupi su odlučili da je opšti interes važniji od interesa jedne porodice, te su Egiku oslobodili zakletve o zaštiti Ervigove porodice[54].

Za vreme Egikine vladavine, došlo je do velike epidemije kuge koja je, prema Mozarapskoj hronici, nemilosrdno harala Iberijskim poluostrvom. Galija Narbonense je bila provincija koja je najviše bila pogođena. [56].

Egika je takođe nastavio antisemitsku politiku nizom zakona koji su Jevrejima otežavali ili onemogućavali zarađivanje za život[54]. Na Sedamnaestom saboru u Toledu održanom 694. godine, Egika je na osnovu navodnih glasina da su Jevreji u vizigotskoj državi u dosluhu sa Jevrejima iz inostranstva i da spremaju veliku zaveru protiv svih hrišćanskih kraljevstava, doneo do tada najsurovije antisemitske zakone kao na primer da svako jevrejsko dete sa navršenih sedam godina mora biti oduzeto roditeljima i predato hrišćanskoj porodici gde bi bilo vaspitano u duhu hrišćanstva, i kad za to dođe vreme, predati u brak sa hrišćaninom[54]. Egika je umro prirodnom smrću 702. godine. Nasledio ga je njegov sin, Vitica, grof provincije Galecije.

Vitica i Rodrigo. Kraj vizigotskog kraljevstva

Vitica je isprva vladao zajedno sa svojim ocem dve godine, do Egikine smrti, 702. Vitica je vladao samostalno osam godina. Datum Viticine smrti i kraj njegove vladavine su nepoznati. Nekoliko spiskova kraljeva implicira njegovu smrt 710. godine, ponekad dodajući i mesec februar[54], dok Hronika iz 754. godine smešta Viticinu smrt u 711. godinu. Kako god bilo, Hronika pruža neoborive dokaze da je Vitica bio ubijen u državnom prevratu koji je predvodio Roderih, uz pomoć izvesnog broja plemića[59]. Drugi veruju da je umro prirodnom smrću[60].

Nakon Viticine smrti ili svrgavanja, vizigotski presto je uzurpirao Rodrigo, koga je izgleda podržalo plemstvo sa dvora, ali ne i biskupi. Rodrigo je marta 710. bio proglašen za kralja. Suprotstavili su mu se Viticine pristalice i rođaci, tako da je zemlja utonula u građanski rat i bila podeljena na istočni deo kojim je vladao Roderih i zapadni deo kojim su vladale Viticine pristalice.

Unutrašnje razdore i neprijateljstva iskoristio je Musa ibn Nusair, valija Tingitanske Mavretanije, te je poslao svog vojskovođu Tarika ibn Zijada u pohod na Iberijsko poluostrvo. Tarik je 711. godine prešao Gibraltar⁶ i počeo da pljačka gradove. Roderih, koji je u tom momentu bio na severu Iberijskog poluostrva gde se borio protiv Baska, pohitao je odmah ka jugu zemlje kako bi se suprotstavio stranim napadačima koji su po svoj prilici imali pomoć kako Viticinih pristalica, tako i Jevreja koji su strane osvajače dočekali kao oslobodioce. Do odlučujućeg okršaja došlo je 19. jula 711. godine. Bitka je trajala sedam dana, sve do 26. jula. Roderih je u ovoj bici izgubio presto, domovinu i po svoj prilici i život, jer se od tog dana više ne zna ništa o njemu, a na bojnom polju njegovo telo nije nađeno[54].

U roku od samo 7 godina (711—718), u nekoliko međusobno nepovezanih pohoda, sa ne više od 25.000 vojnika i relativno malim brojem otvorenih bitki, muslimani su uspeli da ovladaju gotovo celim poluostrvom osim planinskih krajeva na severozapadu koji, po svoj prilici, zahvaljujući svojoj nepristupačnosti i oskudnosti, nisu bili dovoljno privlačni za osvajanje. Njihovo dalje napredovanje u Evropu zaustavio je Karlo Martel, 732. godine u čuvenoj bici kod Poatjea.

Napomene

Bibliografija

Izvori

Literatura

Reference

Pogledajte i…

• Spisak ranih gotskih vladara
• Vizigotski kraljevi
• Vizigotska Hispanija
• Muslimansko osvajanje vizigotske Hispanije
• Crkveni sabori u vizigotskoj Hispaniji