Justinijan II Rinotmet

Zlatnik na kome je prikazan lik Hrista na aversu, dok je na reversu prikazan Justinijan sa carskim insignijama. Iskovan je negde između 692. i 695. Hrist drži Bibliju i podignute ruke blagoslovi, dok Justinijan stoji sa dugačkim krstom u ruci.

Lični podaci

Mesto rođenja	Carigrad
Datum smrti	decembar, 711.
Mesto smrti	Carigrad

Dinastija

Iraklijeva dinastija

Vladavina

Prethodnik	Konstantin IV
Datum i mesto krunisanja	februar, 685.[1]
Period vladavine	prvi put (685—695) drugi put (705—711)
Naslednik	Leontije (prvi put) Filipik Vardan (drugi put)

Porodica

Otac	Konstantin IV
Majka	Anastazija
Supruge	Evdokija Teodora, hazarska princeza
Deca	Sa Evdokijom: Anastazija (udata za Tervela, bugarskog kagana) Sa Teodorom: Teodosije (ubijen kao beba)

Justinijan II je bio vizantijski car u dva navrata — prvi put između 685. i 695. i drugi put između 705. i 711. godine. U istoriografiji je poznat kao Rinotmet (grč. Ρινότ��ητος — Beznosi), jer mu je nakon prvog zbacivanja s prestola bio odsečen nos, što ga nije sprečilo da ponovo zauzme presto, što je bio presedan, s obzirom da, prema vizantijskim običajima, osoba koja je imala neki fizički nedostatak nije mogla da postane car.

Justinijan II je bio slavoljubiv, naprasit, strastan i neobuzdan, vlastoljubiv i slavoljubiv, surov i nadasve osvetoljubiv i vladao je bezobzirno i despotski što je umnogome doprinelo veoma negativnoj viziji njegove vladavine u istoriografiji. Želeo je da, kao i njegov imenjak i takođe vizantijski car, Justinijan I, obnovi staru slavu Carstva i povrati sve izgubljene teritorije. Međutim, Justinijan je takođe bio, kao i svi članovi Iraklijeve dinastije, vrlo sposoban i vešt vladar, čija je vladavina donela značajan napredak vizantijskoj državi u političkom i privrednom pogledu[2].

Prva vladavina

Justinijan i Arapi

Kad je Justinijanov otac, Konstantin IV, umro 685. godine od dizenterije, nasledio ga je njegov mladi sin koji je tad imao samo šesnaest godina. Justinijan je nasledio državu skromnog teritorijalnog obima, ali stabilnu državu, što se nije moglo reći za Kalifat, koji je i na spoljašnjem i na unutrašnjem planu trpeo velike potrese. Muavijin naslednik, Abd al Malik, koji je postao kalifa iste godine kad i Justinijan car, ponudio je Vizantiji tribut od 365.000 solida, 365 robova i 365 konja godišnje u zamenu za mir[3].

Godine 686. Justinijan je počeo da uspostavlja protektorat nad Jermenijom i kavkaskom Iberijom. Vladari ove dve zemlje su se dve godine ranije pobunili protiv arapske vlasti, međutim, Hazari su ih obojicu ubili nakon čega su Arapi ponovo napali Jermeniju i Iberiju. Justinijan je poslao stratega teme Anatolikon, Leontija, da istera Arape, što je ovaj i učinio i podveo pod vizantijsku vlast veći deo Jermenije i Iberije. Leontije je izvršio dodatni pritisak na Arape upadima u kavkasku Albaniju i Azerbejdžan, dok su hrišćanski Mardaiti harali po Palestini i Siriji. Abd al Malik nije imao izbora, morao je da ponovo pregovara i tom prilikom je potvrdio tribut ranije utvrđen za vreme vladavine Konstantina IV, plus je pristao da sa Vizantijom deli prihode sa Kipra, iz Jermenije i Iberije[4]. Zauzvrat, Justinijan je povukao nekih 12.000 Mardaita sa arapsko-vizantijske granice koji su predstavljali ozbiljnu smetnju Kalifatu jer su bez prestanka upadali na arapsku teritoriju i pustošili je.

Godine 689, upravo kada se Abd al Malik spremao da povrati Mesopotamiju iz ruku pobunjenih Alida, Justinijan je poslao vojsku na Kalifat. Abd al Malik nije imao izbora, morao je opet da pribegne pregovorima nakon kojih je Justinijan dobio potpunu upravu nad Jermenijom, Sirijom i Kiprom, a zauzvrat je povukao novih 6.500 Mardaita sa arapskih granica i smanjio je arapski tribut od 1.000 solida dnevno na 1.000 solida nedeljno[6].

Do novog sukoba između Vizantije i Arapa došlo je 692. godine, kada je Justinijan preselio veliki broj Kiprana u oblast Kizika na obali Mramornog mora[5]. Kalifa je oštro protestovao zbog toga, jer ovim Justinijanovim potezom drastično se smanjio broj poreskih obveznika što je išlo na štetu Kalifata s obzirom da je tribut sa Kipra bio deljen između Kalifata i Carstva. Justinijan, duboko uveren u nadmoć Vizantije nad Kalifatom, prezrivo se oglušio o sve kalifine proteste. Tražeći povoda za novi napad na Arape, Justinijan je počeo da kuje novac sa likom Hrista, Kalifat, koji je kovao novac po ugledu na vizantijski, izostavio je Hristov lik iz razumljivih razloga. Osim toga, arapski novac je bio nešto lakši od vizantijskog, što je bio dovoljan izgovor za Justinijana da odbije kalifin tribut jer navodno kalifin novac nije bio isti kao vizantijski. Kalifa je dodao još novca kako bi nadoknadio na težini, međutim, Justinijan je insistirao na Hristovom liku[7]. Pod ovim izgovorom, vizantijski car je proglasio ugovor sa Arapima nevažećim i počeo je da sprema vojsku za napad. Međutim, Abd al Malik je uspeo da prvi napadne vizantijsku teritoriju i do odlučujućeg sukoba je došlo 692. godine kod Sevastopolja u temi Anatolikon, gde je Justinijanova vojska pretrpela veliki poraz. Izvori navode da je do poraza došlo jer je glavnina slovenskih vojnika, kojih je navodno bilo oko 30.000 u vizantijskim vojnim redovima, na čelu sa svojim vođom, Nebulom, prebegla Arapima. Justinijan je, prema Teofanu, iz osvete naredio da se pobiju svi preostali Sloveni u temi Opsikion¹, uključujući žene i decu dezertera. Takođe je naredio da se utamniči strateg Anatolikona, Leontije, koga je po svoj prilici smatrao delimično odgovornim za poraz[8].

Nakon ovog poraza, vladar Jermenije koji je do tada bio u klijentskom odnosu sa Vizantijom, predao se Arapima bez borbe. Abd al Malik je u međuvremenu osvojio Meku i napredovao kroz Persiju. Godine 694. kalifa je poslao prebegle Slovene u Kilikiju, gde su ovi naneli težak poraz vizantijskim trupama. Sledeće godine, 695. Arapi su poharali Heksapolj u temi Anatolikon i odveli mnogo vizantijskog stanovništva u roblje. Justinijan je oslobodio Leontija i postavio ga za stratega Helade u nadi da će time povratiti poljuljani ugled, međutim, Leontije je u Carigradu skovao zaveru protiv cara i ubrzo ga zbacio s prestola[9].

Politika raseljavanja i tematska organizacija

Za razvoj srednjovekovne vizantijske države veoma je važno posmatrati razvoj tematskog sistema, započet verovatno još u doba Iraklija. Od sredine 7. veka, u vizantijskim izvorima se sve više spominju teme što govori o postepenom ali sigurnom razvitku ovog vojno-administrativnog sistema. Maloazijske teme Opsikion, Anatolikon, Armenijakon i Karavasijon nastale su verovatno još u Iraklijevo doba ili u vreme vlade Konstansa II Pogonata, tema Trakion je stvorena u doba Konstantina IV u doba nastanka prve bugarske države, radi efikasnije odbrane, dok je za vreme Justinijana II stvorena tema Helada u srednjoj Grčkoj[10]. Justinijan je takođe stvorio izvesne začetke tematskog vojno-administrativnog sistema u oblasti reke Strimon (Strume) naselivši tamo Slovene kao vojnike. Međutim, tematsko uređenje dobija stvarnu životnu snagu tek planskim preseljavanjem velikih grupa naroda, pre svega Slovena, koji su bili doseljavani u više navrata na vizantijsku teritoriju gde su bili pretvarani u seljake i vojnike, čime su se popunjavali redovi vizantijske vojske i jačali privredu zemlje opustošene ratovima. Istovremeno, ovim masovnim preseljenjima počeo je da se stvara novi društveni sloj stratiota — vojnika koji su ujedno bili i slobodni seljaci, koji bili strateški naseljavani na granicama Carstva gde su dobijali zemlju u zamenu za vojnu službu.

Još dok je bio u pohodu na Jermeniju[11], vizantijski car je već tad naredio da se prebaci konjica iz Male Azije u Trakiju i da se izvrše pripreme za pohod na Balkan. Godine 688. Justinijan je krenuo s vojskom iz prestonice ka Solunu. Isterao je Bugare duž severne obale Egejskog mora a potom pokorio Slovene koji su činili većinu stanovništva na tim teritorijama, mada je bilo i onih koji su mu dobrovoljno prišli. Kad je stigao u Solun, organizovao je trijumfalni ulazak u grad u kom je darivao crkvu Sv. Dimitrija, zaštitnika Soluna. Ediktom iz 688/9. godine Justinijan II je ovoj crkvi poklonio solanu i oslobodio je svih poreza[12].

Nakon ove pobede Justinijan je preselio oko 100.000 Slovena[6] u severni deo maloazijske teme Opsikion. Najvećim delom su naseljeni oko centara oblasti, Nikeje i Nikomedije[13]. Preseljenje Slovena predstavlja najveću i najvažniju kolonizacionu meru koju je sproveo Justinijan II koja je doprinela preporodu vizantijske privrede. Teofan dalje navodi da je Justinijan potom od maloazijskih Slovena formirao vojsku od 30.000 vojnika i stavio je pod komandu izvesnog Nebula (Νέβουλον) i nazvavši je prekobrojnima, stavio ih je na obuku. Ove Slovene je naselio najverovatnije u oblasti Kizika koji su Arapi opustošili još u doba Justinijanovog oca Konstantina IV i dao im zemlju na obrađivanje u zamenu za vojnu službu. Takođe je naselio izvestan broj Slovena na potezu između Soluna i reke Strimon, dok je teritorija istočno od reke bila ničija zemlja koja je razdvajala Bugare od vizantijske teritorije. Sa ovom vojskom krenuo je 892. godine protiv Abd al Malika, međutim, prema Teofanu, Abd al Malik je Nebulu poslao ćup pun novaca i zaludevši ga mnogim obećanjima i pridobi ga da prebegne njima sa 20.000 Slovena[14] i Justinijan je doživeo veliki poraz u bici kod Sevastopolja 692. godine. Prema Teofanu, Justinijan je onda pobio sve preostale Slovene, međutim, ovu vest o pokolju Slovena donosi samo Teofan i kasnije Georgije Monah[15], koji, međutim, tu vest tumači kao da je Justinijan pobio ostatak grupe prekobrojnih, dakle preostalih 10.000 Slovena[16]. Ostrogorski navodi da je Teofan ovde po svom običaju, preterao, s obzirom na netrpeljivost koju je gajio prema Justinijanu. Kao dokaz za to navodi da se Sloveni u Opskionu pominju još u 10 veku[5].

Iako najveće i najvažnije, raseljavanje Slovena nije bilo jedino koje je Justinijan izvršio. Oko 687/8. kada je sklopio prvi sporazum sa Arapima, Justinijan je povukao nekih 12.000 Mardaita[4] sa arapsko-vizantijske granice i naselio ih u karabisijskoj temi[6] na Peloponezu, na ostrvu Kefaloniji, kod Nikopolja na obali Jonskog mora i u oblasti Ataleje[5]. Ove Madraite je zaposlio kao veslače na vizantijskim galijama. Negde u to doba Justinijan je izgleda izdvojio iz teme Karabisija centralni deo Grčke i osnovao novu temu pod imenom Helada sa prestonicom u Korintu. Nakon drugog pohoda na Arape 699. godine, kao deo sporazuma, preselio je novih 6.500 Madraita sa arapske granice i zaposlio ih kao veslače u temi Helada[6].

Godine 692. Justinijan je preselio veliki broj Kiprana u oblast Kizika. Po ugledu na svog prethodnika i imenjaka, Justinijana I, koji je osnovao grad i arhiepiskopiju Justinijanu Primu (danas Caričin Grad kod Lebana u jugoistočnoj Srbiji), Justinijan II je osnovao grad Justinijanopolj za preseljene Kiprane i njihovom arhiepiskopu dao privilegije mitropolija Kipra i Kizika[6].

Verska politika

Justinijan je, kao i njegov otac, pokušao da postigne pomirenje između crkvenih sedišta Rima i Carigrada. Godine 692.[17] sazvao je novi crkveni sabor sa obrazloženjem da traba razmotriti pitanja kanonskog zakona koja nisu razmatrana na Petom i Šestom vaseljenskom saboru (to jest, Drugi i Treći carigradski sabor). S obzirom da je namera ovog sabora bila da se upotpune odluke Petog i Šestog vaseljenskog sabora, ovaj sabor je dobio ime Peti-Šesti sabor ili Concilium Quinisextum na latinskom, Πενθέκτη Οικου��ενική Σύνοδος na grčkom. Pošto se održavao u Trulskoj sali na dvoru gde je ranije bio održan i Šesti vaseljenski sabor, takođe je poznat i kao Trulski sabor. Iako je Justinijan pretendovao da ovim saborom ublaži razlike između Rima i Carigrada, odluke koje su donete samo su svedočile o velikim i najverovatnije nepremostivim razlikama između zapadne i istočne crkve kao i o velikom nepoznavanju rimskih običaja od strane Justinijana i 215 episkopa istočne crkve koji su prisustvovali tom saboru. Donete su između ostalog, odluke da sveštenici koji su pre rukopoloženja bili oženjeni mogu da nastave s bračnim životom (za razliku od Rimske crkve koja je zahtevala da se odreknu bračnog života) i zabranio je subotnji post koji je Rimska crkva propisivala[8]. Najvažnija od odluka, međutim, bila je sadržana u 36. kanonu koji je proklamovao jednakost rimskog pape i carigradskog patrijarha[17].

Papa Sergije I (687—701) je odbio da prizna odluke ovog sabora smatrajući da papska stolica ima primat nad carigradskom patrijaršijom, na šta je Justinijan, sledeći primer svog dede Konstansa II, poslao carske izaslanike u Rim da uhapse papu i da ga dovedu u Carigrad da mu se sudi. Međutim, vremena su se promenila i položaj pape je sad bio mnogo jači nego za vreme Konstansa II Pogonata. Vojska ravenskog egzarhata je stala uz papu i carski izaslanici su za dlaku izbegli linčovanje zahvaljujući samom papi Sergiju koji im je pomogao da pobegnu[9].

Prvi pad

Mapa azijskog dela Vizantijskog carstva podeljena na teme 650. godine

Justinijanova hiperaktivnost u prvih pet godina vladavine, iako je u početku donela izvesni napredak, na kraju je ipak samo donela više štete nego koristi Carstvu koje je u vojnim pohodima tokom 7. veka izgubilo znatne delove svoje teritorije. Justinijan je svojom nepopularnom fiskalnom politikom, rasipništvom kao i despotskom vladavinom stekao mnogo neprijatelja. Za vojne pohode protiv Arapa i osnivanje nove teme morala su se naći novčana sredstva, a veliki broj novih slovenskih vojnika i madraitskih veslača znatno je uvećao i izdatke za izdržavanje vizantijske vojske i flote. Pošto carska kasa nije mogla da podnese sve ove troškove, Justinijan je počeo da oporezuje aristokratiju. Sakelarije (sacellarius; dvorski blagajnik) Stefan Persijanac i logotet (ministar finansija) Teodot[6] su ovaj zadatak vršili sa velikom revnošću. Logotet Teodot nije birao sredstva i vrlo je često pribegavao konfiskaciji dobara, mučenju i zatvaranju bogatih pripadnika vizantijske aristokratije[6]. Ove mere su doprinele da Justinijan postane izuzetno omražen i veoma nepopularan. Nakon poraza kod Sevastopolja i gubitka Jermenije, Justinijan je za kratko vreme napustio vojne poduhvate i okrenuo se grandioznom građenju u stilu svog imenjaka, Justinijana I. Ova careva ktitorska aktivnost iziskivala je nove izdatke, pa je Justinijan još više pritisnuo aristokratiju novim nametima. Takođe, 695. godine Arapi su napali Heksapolj i opustošili ga, čime su pokazali svoju nadmoćnost nad Vizantijom, što je još više urušilo ugled ionako nepopularnog i omraženog cara.

U Konstantinopolju je 695. organizovana zavera protiv njega koju je predvodio Leontije, bivši strateg Anatolikona, koji je poslednje tri godine proveo u zatvoru gde ga je Justinijan bacio nakon poraza kod Sevastopolja. Justinijan ga je rehabilitovao i postavio za stratega teme Helada u nadi da će time povratiti svoj narušeni ugled. Međutim, Leontije je još u zatvoru dobio ideju o prevratu od dva kaluđera koja su ga redovno posećivala i koji su mu stalno ponavljali priču o proročanstvu prema kome će on jednog dana postati car[19]. U toku noći zaverenici su zauzeli glavni carigradski zatvor Pretorijum. Oslobodili su i naoružali zatvorenike od kojih su mnogi bili aristokrate i vojna lica[9].

Sledećeg dana zaverenici su okupili građane u crkvi Sveta Sofija, gde su za svoje planove dobili podršku, kako od carigradskog patrijarha Kalinika I (693—705), tako i od običnog sveta koji je takođe mrzeo Justinijana istim intenzitetom kao i aristokratija. Zatim su svi otišli na Hipodrom gde je Leontije bio proglašen za cara. Dvorani i gardisti su uhvatili Justinijana na dvoru, a onda je svetina, u kojoj su najverovatnije dominirali pripadnici deme Plavih, odvukla Justinijana do Hipodroma da mu se sudi[18]. Iako je narod tražio Justinijanovu glavu, Leontije je poštedeo svrgnutog cara. Justinijanu je odsečen nos i raspolućen jezik², a zatim je poslat u progonstvo u krimski grad Herson[17]. Leontije je pokušao da spase i Stefana i Teodota, međutim, razjarena masa na Hipodromu ih je žive spalila[18].

Justinijan je zbog ovog osakaćenja dobio nadimak Rinotmet (Ρινότ��ητος), što znači "Beznosi", nedostatak koji je od tada sakrivao noseći zlatan nos[17].

Izgnanstvo i ponovno zauzimanje prestola

Leontije je vladao tri godine, do 698. kada zbačen s prestola, a za novog cara izvikan je Apsimar, drungarije primorske teme Kivriota, koji je na presto stupio kao Tiberije II. Ova smena na prestolu je Justinijanu dala nove nade. Vlasti Hersona su, 703. godine htele da ga uhapse i da ga pošalju u Carigrad, Apsimaru, zbog osnovane sumnje Justinijan kuje zaveru kako bi povratio presto, međutim, Justinijan je, saznavši za namere hersonskih vlasti, uspeo da sa nekolicinom svojih pristalica pobegne iz Hersona u Hazarski kaganat. Hazarski kan ga je prihvatio i čak i oženio svojom kćerkom koja je potom bila krštena i prihvatila je ime Teodora, po uzoru na suprugu JUstinijana I. Kad je nakon svega toga Apsimar uputio poslanstvo na hazarski dvor tražeći da mu se Justinijan preda, hazarski kagan je bio spreman da udovolji zahtevu vizantijskog cara. Međutim, Justinijan i njegovi ljudi uspeli su pobeći pre nego što su kanovi ljudi mogli da ih uhapse. Za sobom je ostavio trudnu hazarsku princezu[20].

U jesen iste godine, Justinijan je sa svojim pristalicama otišao u Bugarski kaganat gde je uspeo da ubedi bugarskog kana Tervela da mu obezbedi vojsku kojom bi povratio presto. Apsimar je pred ovom neposrednom opasnošću pozvao svog brata Iraklija da se sa vojskom vrati sa Istoka u Trakiju. U leto 705. godine Iraklije se uputio ka bugarskoj granici, međutim, mimoišao se sa Justinijanom i Tervelom koji su se sa velikom bugarsko-slovenskom vojskom bili uputili ka Carigradu. Carigradske zidine su, međutim, bile isuviše jake za bilo kakav direktni napad, pa je Justinijan sa nekoliko svojih vernih pristalica ušao u grad kroz stari napušteni akvadukt izgrađen krajem 4. veka u Valensovog doba. Apsimar je pobegao u Sozopolj u Trakiji, međutim, bio je brzo uhvaćen. Pošto je zauzeo Carigrad, Justinijan je uhvatio i pogubio Iraklija, a zatim poslao po svoju ženu Teodoru i novorođenog sina Tiberija[20].

Druga vladavina

Kad se ponovo učvrstio u Vlahernskom dvoru, Justinijan je bugarskom kaganu, Tervelu, kao znak zahvalnosti, dodelio titulu cezara i obasuo ga poklonima. Titula cezara, istina, nije imala više onaj značaj kao ranije, ali je i dalje bila najviša titula nakon carske. To je ujedno bio i prvi put da je strani vladar dobio cezarsku titulu. Takođe se smatra da mu je dao ruku svoje kćeri Anastazije, koju je imao sa svojom prvom ženom, Evdokijom[21].

Justinijan se takođe surovo obračunao sa svojim protivnicima. Početkom 706. godine, Leontije i Apsimar izloženi su javnoj poruzi tako što je Justinijan odmarao noge na njima dok je gledao igre na Hipodromu[22], da bi ih potom pogubio, dok su patrijarhu Kaliniku iskopane oči. Tela Leontija i Tiberija Apsimara su bačena u vode Bosfora. Ovo je imalo opravdanja s obzirom da je Justinijan i te kako dokazao da ga osakaćenje ni na koji način ne sprečava da ponovo bude car, a s druge strane, kako Leontije, tako i Apsimar, bili su de fakto uzurpatori koji su morali biti kažnjeni. Apsimarovog sina, međutim, Justinijan nije pogubio, već ga je naterao da se zamonaši[22]. Justinijan je takođe pogubio mnogo visokih oficira i aristokrata, a 709. godine poslao je kaznenu ekspediciju u Ravenu — grad je strahovito opljačkan, mnogi ugledni građani odvedeni u Carigrad i pogubljeni, dok su ravenskom episkopu iskopane oči[23].

U Raveni je nakon odmazde izbila pobuna, pa je Justinijan pokušao da je smiri tako što je pozvao papu Konstantina (708—715) da dođe u Carigrad s namerom da razreši neslaganja oko zaključaka Trulskog sabora. U proleće 711. godine Justinijan je dočekao papu s počastima i uvažavanjem i pristao da Rim ne mora da prizna ni jednu odluku sabora koju smatra nedoličnom[22][24].

Justinijanovo svrgavanje je donelo velike gubitke za Vizantiju. U toku deset godina vladavine Leontija i Apsimara, Vizantija je izgubila Afriku, Laziku, deo Kilikije kao i vizantijsku Jermeniju[20][22]. Arapi su počeli s redovnim godišnjim upadima koje je predvodio Maslama, kalifov sin i sposoban vojskovođa. Abd al Malik je umro neposredno nakon što se Justinijan vratio na presto[22]. Nasledio ga je njegov sin Valid koji je iskoristio Justinijanovu obuzetost osvetom te su dovršili osvajanje Jermenije tako što je Validov ujak, Muhamed, masakrirao jermensko plemstvo[22], dok je Maslama napao na Kapadokiju opkolivši Tijanu, vrlo bitnu pograničnu tvrđavu tokom zime 707. godine[22]. Tijana je vrlo brzo pala jer kako su u Justinijanovim čistkama nestali najbolji ljudi, Tijana nije imala zadovoljavajuću odbranu[23]. Maslama je zatim 708. godine osvojio još neke tvrđave, pobedio vizantijsku vojsku kod Amorije i organizovao povremene upade na Isavriju[22].

Godine 710. u Hersonu je izbio ustanak koji su pomogli Hazari. Justinijan je poslao flotu u Herson, i ustanak je vrlo brzo bio ugušen i mnogi ugledni žitelji Hersona pogubljeni, međutim, flota je nastradala u oluji na povratku u Carigrad, a Herson je opet pozvao Hazare u pomoć. Poučen iskustvom u Raveni, Justinijan je ovaj put poslao logoteta Georgija da pregovara sa Hazarima, međutim, Hazari i stanovnici Hersona su ubili i Georgija i njegovo poslanstvo i proglasili za cara jermenskog oficira u izgnanstvu Vardana kome su dali grčko ime Filipik[24]. Justinijan nije mogao da toleriše uzurpaciju pa je odmah poslao flotu sa patricijem Mavrom na čelu, međutim, Mavro je nakon neuspelog pokušaja da izbaci Hazare iz Hersona prišao pobunjenicima i podržao uzurpatora Filipika[24]. Istovrmeno, Arapi su napredovali duž istočne granice Carstva, pa je Justinijan sklopio mir sa Tervelom (s kojim je imao neke razmirice) i dobio od njega 3.000 bugarskih vojnika koje je dodao vojsci tema Opsikion i Trakesion s kojom je kranuo na Arape, međutim, Mavrovo izdajstvo ga je nateralo da promeni planove. Pošto su pobunjenici krenuli ka Carigradu, Justinijan je krenuo takođe nazad u prestonicu međutim, pobunjenici su ipak stigli prvi. Filipik je likvidirao Justinijanovog malog sina,Tiberija, kao i mnoge Justinijanu verne oficire. Zatim su se pobunjenici uputili ka Justinijanovom taboru na Halkedonu i pridobili Justinijanove vojnike obećanjem imuniteta. Justinijanu je odsečena glava i poslata u Ravenu i Rim kao dokaz da je mrtav[24]. Smrću Justinijana II takođe se završava i vladavina careva iz Iraklijeve dinastije. Prvo zbacivanje Justinijana 695. u stvari je označilo početak perioda nestabilnosti i unutrašnjih borbi u Vizantiji koji je okončan tek 717. dolaskom na presto Lava III Isavrijanca.

Napomene

Bibliografija

Izvori

1. Teofan. Hronika. Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije I, pripremili F. Barišić, M. Rajković, B. Krekić, L. Tomić, Beograd, 1955, str. 226-230
2. Patrijarh Nićifor I. Kratka istorija. Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, I, pripremili F. Barišić, M. Rajković, B. Krekić, L. Tomić, Beograd, 1955, str. 241-242
3. Georgije Monah. Hronika. Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, I, pripremili F. Barišić, M. Rajković, B. Krekić, L. Tomić, Beograd, 1955, str. 247-248

Literatura

1. Georgije Ostrogorski, Istorija Vizantije, Beograd 1998 (više izdanja) str. 143—156
2. Warren T. Treadgold. A History of the Byzantine State and Society. Stanford University Press, 1997 (ISBN: 0804726302) (izvor)
3. R. Scott Moore. Justinian II (685-695 & 705-711 A.D.) De Imperatoribus Romanis. An Online Encyclopedia of Roman Emperors (izvor)
4. Andreas N. Stratos, Byzantium in the Seventh Century, Volume V, Justinian II, Leontius and Tiberius, 685 - 711, Amsterdam 1980.
5. Lynda Garland. Eudocia (First Wife of Justinian II ). De Imperatoribus Romanis. An Online Encyclopedia of Roman Emperors (izvor)

Reference